Mózg lubi skróty, bo są szybkie. Problem w tym, że w gorszym stanie psychicznym te skróty zaczynają działać jednostronnie. Do najczęstszych należą: czytanie w myślach, wróżenie przyszłości, uogólnianie na podstawie jednego zdarzenia, filtrowanie tylko złych informacji, personalizacja oraz myślenie w kategoriach powinienem i muszę.
Przykład: pracownica dostaje maila z uwagą do jednego akapitu raportu, w którym reszta została pochwalona. Czyta wyłącznie uwagę, wyciąga wniosek, że jest do niczego, i przez trzy dni czeka na zwolnienie. Fakty nie potwierdzają tego wniosku, ale filtr negatywny zadziałał szybciej niż spokojna analiza treści maila.
W terapii poznawczo-behawioralnej uczy się wychwytywać takie myśli, sprawdzać dowody za i przeciw i formułować wersję bardziej zgodną z faktami. Nie chodzi o pozytywne myślenie na siłę, tylko o realizm. Jeśli zniekształcenia dotyczą własnej wartości i utrzymują się tygodniami, warto skonsultować się z psychologiem albo z psychoterapeutą.
Spotykane też jako: błędy poznawcze, błędy myślenia