Przewodnik po specjalizacjach

Psycholog, psychoterapeuta, psychiatra, terapeuta par, seksuolog, neuropsycholog: tytuły brzmią podobnie, a zakres pracy jest zupełnie inny. Tu sprawdzisz, kto co robi, kto może przepisać leki i do kogo zgłosić się z tym, co Cię niepokoi.

Do kogo z jakim problemem Psycholog, psychoterapeuta, psychiatra Wszyscy specjaliści Inne tytuły Częste pytania

Do kogo iść z jakim problemem

Jeśli nie wiesz, od czego zacząć, znajdź w tabeli sytuację najbliższą Twojej.

Sytuacja	Zacznij od	Warto też rozważyć
Smutek, brak sił i sensu od tygodni	Psychoterapeuta	psychiatra, gdy objawy są nasilone lub trwają długo
Myśli samobójcze, poczucie, że nie dam rady	Interwent kryzysowy	pilnie psychiatra, w kryzysie telefon 116 123 lub 112
Ciągły lęk, napięcie, nerwica	Psychoterapeuta	psychiatra, gdy lęk uniemożliwia codzienne funkcjonowanie
Ataki paniki, kołatanie serca, strach przed śmiercią	Psychoterapeuta	najpierw warto wykluczyć przyczyny somatyczne u lekarza
Po wypadku, przemocy, gwałcie, nagłej stracie	Psychoterapeuta	interwent kryzysowy, gdy zdarzenie było niedawno
Kryzys w związku	Terapeuta par	terapia indywidualna, gdy w relacji jest przemoc
Awantury w domu, bunt nastolatka	Terapeuta rodzinny	psycholog dziecięcy dla samego nastolatka
Dziecko boi się, wycofuje, nie chce iść do szkoły	Psycholog dziecięcy	psychiatra dzieci i młodzieży przy nasilonych objawach
Podejrzenie ADHD u dorosłego	Psychiatra	psycholog kliniczny do diagnozy psychologicznej
Podejrzenie spektrum autyzmu	Psycholog kliniczny	zespół diagnostyczny z psychiatrą
Alkohol, narkotyki, hazard	Psychoterapeuta	poradnia leczenia uzależnień, bezpłatnie i bez skierowania
Objadanie się, wymioty, głodzenie	Psychoterapeuta	psychodietetyk i lekarz, gdy waga spada
Trudności seksualne	Seksuolog	terapeuta par, gdy problem dotyczy relacji
Wypalenie, przewlekły stres w pracy	Psycholog	coach, gdy chodzi o cele zawodowe, a nie o objawy
Żałoba po stracie bliskiej osoby	Psycholog	psychoterapeuta, gdy żałoba się przedłuża
Głosy, urojenia, utrata kontaktu z rzeczywistością	Psychiatra	pilnie, w razie zagrożenia numer 112
Bezsenność	Psychoterapeuta	psychiatra, terapia poznawczo-behawioralna bezsenności
Niska samoocena, brak wiary w siebie	Psychoterapeuta	psycholog na start, gdy nie wiesz, czy potrzebna jest terapia

Psycholog, psychoterapeuta, psychiatra: różnice

To trzy różne zawody. Jedna osoba może łączyć dwa z nich, na przykład być psychologiem i psychoterapeutą jednocześnie.

	Psycholog	Psychoterapeuta	Psychiatra
Wykształcenie	Studia magisterskie z psychologii	Studia wyższe plus czteroletnie szkolenie psychoterapeutyczne	Studia medyczne plus specjalizacja z psychiatrii
Przepisuje leki	Nie	Nie	Tak
Stawia diagnozę medyczną	Nie, prowadzi diagnozę psychologiczną	Nie	Tak
Prowadzi psychoterapię	Tylko po dodatkowym szkoleniu	Tak, to jego główna praca	Rzadko, tylko po dodatkowym szkoleniu
Wystawia zwolnienie L4	Nie	Nie	Tak
Typowa wizyta	Konsultacja 50 minut	Sesja 50 minut, zwykle co tydzień	Wizyta 20 do 60 minut, kontrolne co kilka tygodni
Skierowanie na NFZ	Nie jest potrzebne w centrum zdrowia psychicznego	Potrzebne skierowanie do poradni zdrowia psychicznego	Nie jest potrzebne

Kto jest kim: specjaliści po kolei

Psycholog

Absolwent pięcioletnich studiów psychologicznych. Diagnozuje psychologicznie, wspiera i doradza, ale sam nie prowadzi psychoterapii, o ile nie ma dodatkowego szkolenia.

Wykształcenie i uprawnienia

Jednolite studia magisterskie z psychologii. Tytuł psychologa jest chroniony ustawą.

Kiedy się do niego zgłosić

Gdy dzieje się coś trudnego i chcesz to nazwać, potrzebujesz wsparcia, opinii albo nie wiesz, do kogo się zwrócić. To dobry pierwszy krok.

Czym się zajmuje

konsultacje i wsparcie w trudnych momentach życia
diagnoza psychologiczna, testy, opinie
psychoedukacja i pomoc w wyborze dalszej ścieżki
praca z kryzysem, stresem, wypaleniem, żałobą

Czego nie robi

Nie przepisuje leków, nie wystawia zwolnień, nie stawia diagnozy medycznej. Psychoterapię prowadzi tylko wtedy, gdy ukończył dodatkowe, całościowe szkolenie psychoterapeutyczne.

Zobacz specjalistów: Psycholog →

Psychoterapeuta

Osoba po całościowym, zwykle czteroletnim szkoleniu psychoterapeutycznym, prowadząca regularny proces leczenia psychologicznego.

Wykształcenie i uprawnienia

Studia wyższe (najczęściej psychologia lub medycyna, czasem inne kierunki) plus czteroletnie szkolenie w konkretnym nurcie, praca własna i stała superwizja. Certyfikat wydają towarzystwa, na przykład PTP lub PTTPB.

Kiedy się do niego zgłosić

Gdy trudność powtarza się od dłuższego czasu, utrudnia życie i wiesz już, że doraźne wsparcie nie wystarcza.

Czym się zajmuje

psychoterapia indywidualna, par, rodzin i grupowa
praca nad depresją, lękami, traumą, osobowością i relacjami
ustalenie kontraktu, celów i ram procesu

Czego nie robi

Nie przepisuje leków. Nie prowadzi terapii osób ze swojego otoczenia. Nie obiecuje efektów po jednym spotkaniu.

Zobacz specjalistów: Psychoterapeuta →

Psychiatra

Lekarz medycyny ze specjalizacją z psychiatrii. Jedyny specjalista, który stawia diagnozę medyczną i przepisuje leki.

Wykształcenie i uprawnienia

Sześcioletnie studia medyczne plus kilkuletnia specjalizacja z psychiatrii.

Kiedy się do niego zgłosić

Przy nasilonej depresji, myślach samobójczych, silnym lęku, bezsenności, wahaniach nastroju, objawach psychotycznych. Skierowanie nie jest potrzebne, także na NFZ.

Czym się zajmuje

diagnoza medyczna zaburzeń psychicznych
leczenie farmakologiczne i prowadzenie go w czasie
zwolnienia lekarskie, zaświadczenia, skierowania do szpitala
kwalifikacja do leczenia w oddziale dziennym lub całodobowym

Czego nie robi

Zwykle nie prowadzi psychoterapii, chyba że dodatkowo ukończył szkolenie psychoterapeutyczne. Wizyta trwa krócej niż sesja terapeutyczna.

Zobacz specjalistów: Psychiatra →

Psycholog dziecięcy

Psycholog wyspecjalizowany w pracy z dziećmi i młodzieżą oraz z ich rodzicami.

Wykształcenie i uprawnienia

Psychologia plus specjalizacja lub szkolenia z psychologii rozwojowej, klinicznej dzieci i młodzieży.

Kiedy się do niego zgłosić

Gdy dziecko nagle się zmienia, nie chce chodzić do szkoły, ma lęki, wybuchy złości, kłopoty z rówieśnikami, samookalecza się, wycofuje.

Czym się zajmuje

diagnoza rozwoju, emocji i zachowania dziecka
terapia przez zabawę u młodszych, rozmowa u nastolatków
konsultacje i wsparcie dla rodziców
współpraca ze szkołą i poradnią psychologiczno-pedagogiczną

Czego nie robi

Nie przepisuje leków, nie zastępuje diagnozy psychiatry dziecięcego przy podejrzeniu ADHD, spektrum autyzmu czy depresji.

Zobacz specjalistów: Psycholog dziecięcy →

Terapeuta par

Psychoterapeuta wyszkolony w pracy z dwojgiem partnerów jednocześnie.

Wykształcenie i uprawnienia

Szkolenie psychoterapeutyczne plus dodatkowe przygotowanie do terapii par i małżeństw, najczęściej w nurcie systemowym.

Kiedy się do niego zgłosić

Gdy kłótnie krążą wokół tego samego, oddaliliście się, po zdradzie, przy problemach seksualnych, przy decyzji o rozstaniu.

Czym się zajmuje

praca nad komunikacją, konfliktem i bliskością
pomoc po zdradzie i w kryzysie zaufania
wsparcie przy decyzji o rozstaniu i w rozstaniu z dziećmi w tle

Czego nie robi

Nie przyznaje racji żadnej ze stron i nie decyduje, czy macie zostać razem. Nie prowadzi terapii pary, w której trwa przemoc, wtedy potrzebna jest pomoc indywidualna i ochrona osoby krzywdzonej.

Zobacz specjalistów: Terapeuta par →

Psycholog kliniczny

Psycholog po specjalizacji z psychologii klinicznej, pracujący z zaburzeniami psychicznymi i chorobami somatycznymi.

Wykształcenie i uprawnienia

Psychologia plus czteroletnia specjalizacja kliniczna, najczęściej realizowana w szpitalu lub w placówce leczniczej.

Kiedy się do niego zgłosić

Gdy potrzebujesz rzetelnej diagnozy psychologicznej, opisu funkcjonowania, opinii przed leczeniem albo diagnozy różnicowej.

Czym się zajmuje

pogłębiona diagnoza kliniczna i testy psychologiczne
opinie i orzeczenia na potrzeby leczenia
praca z pacjentami oddziałów psychiatrycznych i somatycznych

Czego nie robi

Nie przepisuje leków. Diagnoza kliniczna nie zastępuje rozpoznania lekarskiego.

Zobacz specjalistów: Psycholog kliniczny →

Seksuolog

Specjalista od zdrowia seksualnego. Bywa lekarzem (seksuolog kliniczny) albo psychologiem z certyfikatem seksuologicznym.

Wykształcenie i uprawnienia

Medycyna ze specjalizacją z seksuologii albo psychologia z podyplomową specjalizacją i certyfikatem PTS.

Kiedy się do niego zgłosić

Gdy trudności seksualne utrzymują się dłużej niż kilka miesięcy, wpływają na związek albo na Twoje samopoczucie.

Czym się zajmuje

praca z zaburzeniami pożądania, wzwodu, orgazmu, bólem przy współżyciu
pomoc przy różnicach potrzeb seksualnych w związku
wsparcie w kwestiach tożsamości i orientacji

Czego nie robi

Seksuolog niebędący lekarzem nie przepisuje leków. Nie ocenia Twojej seksualności, jego rolą nie jest wystawianie moralnych ocen.

Zobacz specjalistów: Seksuolog →

Psychodietetyk

Specjalista łączący wiedzę o żywieniu z psychologią jedzenia i zmiany nawyków.

Wykształcenie i uprawnienia

Dietetyka lub psychologia plus studia podyplomowe z psychodietetyki.

Kiedy się do niego zgłosić

Gdy wiesz, co jeść, ale nie potrafisz tego utrzymać, jedzenie reguluje Twoje emocje albo waga stała się źródłem cierpienia.

Czym się zajmuje

praca nad jedzeniem emocjonalnym i objadaniem się
zmiana nawyków żywieniowych, gdy sama dieta nie działa
wsparcie przy relacji z ciałem i wagą

Czego nie robi

Nie leczy samodzielnie anoreksji ani bulimii, to zadanie zespołu: psychoterapeuty, lekarza i dietetyka.

Zobacz specjalistów: Psychodietetyk →

Terapeuta rodzinny

Psychoterapeuta pracujący z całą rodziną, a nie z pojedynczym jej członkiem.

Wykształcenie i uprawnienia

Szkolenie psychoterapeutyczne plus przygotowanie do terapii rodzin, najczęściej w podejściu systemowym.

Kiedy się do niego zgłosić

Gdy trudności dotyczą całego domu, a rozmowy kończą się tak samo od miesięcy.

Czym się zajmuje

praca nad komunikacją, rolami i granicami w rodzinie
pomoc przy konflikcie z nastolatkiem i problemach wychowawczych
wsparcie rodziny w chorobie, po stracie, po rozwodzie

Czego nie robi

Nie szuka winnego i nie naprawia jednej osoby. Nie zastępuje indywidualnej terapii, gdy jest ona potrzebna.

Zobacz specjalistów: Terapeuta rodzinny →

Neuropsycholog

Psycholog zajmujący się związkiem między pracą mózgu a zachowaniem, pamięcią i uwagą.

Wykształcenie i uprawnienia

Psychologia plus specjalistyczne szkolenia lub specjalizacja z neuropsychologii klinicznej.

Kiedy się do niego zgłosić

Po udarze, urazie głowy, przy postępujących problemach z pamięcią, przy podejrzeniu otępienia, przy diagnozie różnicowej trudności poznawczych.

Czym się zajmuje

diagnoza pamięci, uwagi, funkcji wykonawczych i języka
rehabilitacja po udarze, urazie głowy, przy chorobach neurologicznych
ocena zaburzeń poznawczych i podejrzenia otępienia

Czego nie robi

Nie leczy farmakologicznie i nie zastępuje neurologa ani psychiatry.

Zobacz specjalistów: Neuropsycholog →

Interwent kryzysowy

Specjalista od pomocy natychmiastowej, gdy dzieje się coś nagłego i przytłaczającego.

Wykształcenie i uprawnienia

Psychologia lub pokrewny kierunek plus szkolenie z interwencji kryzysowej. Pracuje w ośrodkach interwencji kryzysowej, także bezpłatnie.

Kiedy się do niego zgłosić

Po nagłej stracie, wypadku, doświadczeniu przemocy, przy myślach samobójczych, gdy pomoc jest potrzebna teraz, a nie za miesiąc.

Czym się zajmuje

stabilizacja emocji tuż po zdarzeniu
zadbanie o bezpieczeństwo, także przy myślach samobójczych
plan najbliższych kroków i skierowanie do dalszej pomocy

Czego nie robi

Nie prowadzi długoterminowej psychoterapii i nie przepisuje leków.

Zobacz specjalistów: Interwent kryzysowy →

Coach

Osoba wspierająca w osiąganiu celów zawodowych i osobistych. To nie jest zawód medyczny ani psychologiczny.

Wykształcenie i uprawnienia

Tytuł coacha nie jest chroniony prawnie. Warto sprawdzać akredytacje, na przykład ICF, i wcześniejsze doświadczenie.

Kiedy się do niego zgłosić

Gdy czujesz się psychicznie stabilnie, a chcesz uporządkować cele zawodowe albo wprowadzić konkretną zmianę.

Czym się zajmuje

praca nad konkretnym celem, planem i motywacją
rozwój kompetencji, kariera, przywództwo

Czego nie robi

Nie leczy zaburzeń psychicznych, nie pracuje z depresją, traumą ani lękiem. Rzetelny coach w takiej sytuacji kieruje do psychologa.

Zobacz specjalistów: Coach →

Inne tytuły, które spotkasz

To nie są osobne zawody, tylko dodatkowe szkolenia albo węższe role. Warto sprawdzić, jaki zawód jest pod spodem.

Psychotraumatolog

Specjalista po szkoleniu z pracy z traumą. Sam tytuł nie zastępuje szkolenia psychoterapeutycznego, warto sprawdzić, jaki jest zawód bazowy.

Specjalista psychoterapii uzależnień

Osoba po certyfikowanym szkoleniu prowadzonym pod nadzorem Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. Pracuje w poradniach leczenia uzależnień, także bezpłatnie.

Psycholog transportu i psycholog pracy

Wykonują badania i orzeczenia, na przykład dla kierowców zawodowych. To praca diagnostyczna, nie terapia.

Terapeuta środowiskowy

Wspiera osobę z zaburzeniem psychicznym i jej rodzinę w codziennym funkcjonowaniu, często w domu pacjenta, w ramach centrum zdrowia psychicznego.

Psychoonkolog

Pomaga osobom chorującym onkologicznie i ich bliskim, pracuje w szpitalach i hospicjach oraz prywatnie.

Pedagog i pedagog specjalny

Wspiera dziecko w szkole, prowadzi zajęcia korekcyjne. Nie prowadzi psychoterapii.

Częste pytania

Czym różni się psycholog od psychoterapeuty?

Psycholog to absolwent studiów psychologicznych: konsultuje, diagnozuje i wspiera. Psychoterapeuta dodatkowo ukończył całościowe, zwykle czteroletnie szkolenie psychoterapeutyczne i prowadzi regularny proces leczenia psychologicznego. Ta sama osoba może mieć oba tytuły.

Do kogo iść najpierw, jeśli nie wiem, co mi jest?

Zacznij od konsultacji u psychologa. Na jednym lub dwóch spotkaniach nazwiecie problem i dostaniesz konkretną rekomendację: wsparcie, psychoterapia albo wizyta u psychiatry.

Czy do psychiatry potrzebne jest skierowanie?

Nie. Do psychiatry można umówić się bez skierowania, zarówno prywatnie, jak i w ramach NFZ. Skierowanie bywa potrzebne do poradni psychologicznej na NFZ.

Kto może leczyć depresję?

Psychoterapeuta prowadzi psychoterapię, psychiatra leczy farmakologicznie. Przy umiarkowanej i ciężkiej depresji najskuteczniejsze jest połączenie obu form.

Czy coach może zastąpić psychoterapeutę?

Nie. Coaching dotyczy celów i rozwoju u osoby stabilnej psychicznie. Przy depresji, lęku, traumie czy uzależnieniu potrzebny jest psycholog lub psychoterapeuta.

Jak sprawdzić, czy specjalista ma odpowiednie kwalifikacje?

Zapytaj wprost o wykształcenie, ukończone szkolenie, certyfikat i superwizję. To standardowe pytania i rzetelny specjalista odpowiada na nie bez oporu.

Wiesz już, kogo szukasz?

Sprawdź specjalistów w swoim mieście lub umów wizytę online. Jeśli chcesz najpierw poznać formy terapii, zajrzyj do przewodnika po terapiach.

Psycholog online Psycholog Warszawa Psycholog Kraków Psycholog Wrocław Psycholog Łódź Psycholog Poznań Psycholog Gdańsk Psycholog Szczecin Psycholog Bydgoszcz Psycholog Lublin Psycholog Białystok

Ważne: ten przewodnik ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ani diagnozy. W kryzysie zadzwoń: 116 123, 112 lub 800 70 2222.