Wbrew potocznemu skrótowi agorafobia to nie tylko lęk przed otwartą przestrzenią. Chodzi o sytuacje, w których ucieczka byłaby kłopotliwa albo pomoc trudno dostępna: autobus, metro, kolejka w sklepie, kino, most, samotna podróż, duże zgromadzenie ludzi. Lęk dotyczy zwykle tego, co stanie się z ciałem: napadu paniki, omdlenia, wymiotów, kompromitacji przy świadkach.
Typowy mechanizm to stopniowe zawężanie terytorium. Najpierw osoba rezygnuje z metra, potem z dalszych wyjazdów, później wychodzi tylko z kimś zaufanym, a w skrajnych przypadkach przestaje opuszczać dom. Każde uniknięcie przynosi natychmiastową ulgę i właśnie dlatego wzmacnia lęk na przyszłość. To błędne koło, a nie brak odwagi.
Podstawą leczenia jest psychoterapia poznawczo-behawioralna z zaplanowaną, stopniową ekspozycją: krok po kroku, w tempie możliwym do udźwignięcia. Przy nasilonych objawach pomocna bywa farmakoterapia. Warto zgłosić się do specjalisty od fobii, zanim mapa dostępnych miejsc mocno się skurczy. Rozpoznanie stawia wyłącznie specjalista, a ten wpis pełni funkcję informacyjną.
Kryteria diagnostyczne wg ICD-11
Agorafobia (ICD-11) · kod 6B02
- Wyraźny i nadmierny lęk pojawiający się w wielu sytuacjach, z których ucieczka mogłaby być trudna lub pomoc niedostępna: transport publiczny, tłum, kolejki, otwarte lub zamknięte przestrzenie, samotne wyjście z domu.
- Lęk dotyczy wystąpienia objawów paniki lub innych nieprzyjemnych i kompromitujących objawów oraz braku pomocy.
- Sytuacje są aktywnie unikane, znoszone z bardzo silnym lękiem albo wymagają obecności osoby towarzyszącej.
- Nasilenie lęku jest nieproporcjonalne do rzeczywistego zagrożenia.
- Objawy utrzymują się przez co najmniej kilka miesięcy.
- Powodują istotne cierpienie lub wyraźne ograniczenie funkcjonowania, na przykład rezygnację z pracy, nauki czy kontaktów.
- Objawów nie tłumaczy lepiej inne zaburzenie ani choroba somatyczna.
Kryteria podajemy w formie skróconej i informacyjnej. Rozpoznanie stawia wyłącznie specjalista na podstawie badania, wywiadu i różnicowania z innymi przyczynami objawów.
Spotykane też jako: lęk przed wychodzeniem z domu, lęk przed tłumem, agorafobia z napadami paniki