Lęk społeczny to znacznie więcej niż nieśmiałość. Rozmowa z nowymi osobami, wystąpienie, telefon do urzędu, jedzenie przy innych czy nawet wejście do pełnego pomieszczenia uruchamiają silną reakcję: czerwienienie się, drżenie głosu i rąk, pocenie, pustkę w głowie. Do tego dochodzi obawa, że te objawy zostaną zauważone i ocenione.
Charakterystyczne jest długie analizowanie sytuacji przed nią i po niej. Osoba planuje zdania, przewiduje najgorsze scenariusze, a potem godzinami odtwarza rozmowę, wyłapując rzekome wpadki. Stopniowo pojawia się unikanie: mniej spotkań, rezygnacja z awansu, wybieranie pracy bez kontaktu z ludźmi, co pogłębia poczucie osamotnienia i niskiej wartości. Szerzej opisujemy to w tekście o objawach i leczeniu fobii społecznej.
Skuteczna jest terapia poznawczo-behawioralna: praca z przekonaniami o ocenie, trening umiejętności społecznych i stopniowa ekspozycja na sytuacje wywołujące lęk. Część osób korzysta też z farmakoterapii, a pierwszy kontakt bywa łatwiejszy przez psychologa online. Warto zgłosić się, gdy lęk zaczyna zawężać wybory zawodowe i towarzyskie. Rozpoznanie należy do specjalisty, ten opis jest informacyjny.
Kryteria diagnostyczne wg ICD-11
Fobia społeczna (ICD-11) · kod 6B04
- Wyraźny lęk pojawiający się konsekwentnie w jednej lub wielu sytuacjach społecznych, na przykład w rozmowie, przy wystąpieniu, jedzeniu lub pracy w obecności innych.
- Osoba obawia się negatywnej oceny, ośmieszenia lub tego, że jej objawy lęku będą widoczne dla otoczenia.
- Sytuacje społeczne są unikane albo znoszone z intensywnym lękiem.
- Reakcja jest nieproporcjonalna do rzeczywistego zagrożenia i kontekstu kulturowego.
- Objawy utrzymują się przez co najmniej kilka miesięcy.
- Powodują istotne cierpienie lub ograniczają funkcjonowanie zawodowe, szkolne i społeczne.
- Objawów nie tłumaczy lepiej inne zaburzenie ani działanie substancji.
Kryteria podajemy w formie skróconej i informacyjnej. Rozpoznanie stawia wyłącznie specjalista na podstawie badania, wywiadu i różnicowania z innymi przyczynami objawów.
Spotykane też jako: lęk społeczny, nieśmiałość chorobliwa, lęk przed wystąpieniami