Złożone PTSD rozwija się zwykle po długotrwałej lub powtarzającej się traumie, z której ucieczka była trudna albo niemożliwa: przemocy w rodzinie, wykorzystywaniu w dzieciństwie, zaniedbaniu, przewlekłym uwięzieniu czy doświadczeniach wojennych. Obok objawów PTSD pojawiają się trudności, które dotykają samego rdzenia tego, jak człowiek widzi siebie i innych ludzi.
Charakterystyczne są trzy dodatkowe obszary. Pierwszy to problemy z regulacją emocji: gwałtowne reakcje, długie powracanie do równowagi albo odcięcie i odrętwienie. Drugi to trwałe poczucie bycia gorszym, winnym, uszkodzonym. Trzeci to trudności w bliskości: unikanie relacji albo wchodzenie w nie z lękiem przed odrzuceniem i utratą.
Terapia zwykle trwa dłużej niż w klasycznym PTSD i zaczyna się od budowania poczucia bezpieczeństwa oraz umiejętności radzenia sobie z emocjami, zanim przejdzie się do pracy z wspomnieniami. Kluczowy jest terapeuta pracujący w nurcie skoncentrowanym na traumie, często metodą EMDR lub w terapii schematu. Rozpoznanie stawia specjalista, ten opis służy wyłącznie informacji.
Kryteria diagnostyczne wg ICD-11
Złożony zespół stresu pourazowego (ICD-11) · kod 6B41
- Spełnione są wszystkie kryteria zespołu stresu pourazowego: ponowne przeżywanie, unikanie i poczucie aktualnego zagrożenia.
- Uraz miał zwykle charakter długotrwały lub powtarzalny, a ucieczka z sytuacji była trudna bądź niemożliwa.
- Występują trwałe i nasilone trudności w regulacji emocji: gwałtowne reakcje, wybuchy, samouszkodzenia albo odrętwienie i odcięcie od uczuć.
- Utrzymuje się negatywny obraz siebie: poczucie bycia bezwartościowym, pokonanym, winnym lub trwale uszkodzonym.
- Występują trwałe trudności w utrzymywaniu relacji i odczuwaniu bliskości z innymi ludźmi.
- Objawy powodują istotne cierpienie i wyraźnie pogarszają funkcjonowanie w ważnych obszarach życia.
Kryteria podajemy w formie skróconej i informacyjnej. Rozpoznanie stawia wyłącznie specjalista na podstawie badania, wywiadu i różnicowania z innymi przyczynami objawów.
Spotykane też jako: cptsd, złożona trauma, trauma relacyjna