Dysocjacja to sposób, w jaki psychika oddziela od siebie doświadczenia zbyt trudne, by je unieść w całości. W dysocjacyjnym zaburzeniu tożsamości ten mechanizm jest bardzo nasilony: pojawiają się wyraźnie odrębne stany tożsamości, z własnym sposobem przeżywania siebie, świata i relacji, które w różnych momentach przejmują kontrolę nad zachowaniem.
Typowe są luki w pamięci, których nie tłumaczy zwykłe zapominanie: brak wspomnień z całych fragmentów dnia, nieznane rzeczy w mieszkaniu, relacje innych osób o zachowaniach, których się nie pamięta. Wiele osób funkcjonuje przez lata bez rozpoznania, szukając pomocy z powodu depresji, lęku albo objawów po traumie.
To zaburzenie wiąże się zwykle z ciężką, powtarzalną traumą w dzieciństwie. Terapia jest długoterminowa, prowadzona etapami, przez terapeutę doświadczonego w pracy z dysocjacją, a jej pierwszym celem jest stabilizacja i bezpieczeństwo. Rozpoznanie wymaga starannej diagnozy specjalistycznej, a ten wpis ma wyłącznie charakter informacyjny.
Kryteria diagnostyczne wg ICD-11
Dysocjacyjne zaburzenie tożsamości (ICD-11) · kod 6B64
- Zakłócenie tożsamości polegające na obecności dwóch lub więcej odrębnych stanów osobowości, z których każdy ma własny sposób doświadczania siebie, świata i relacji.
- Co najmniej dwa z tych stanów w powtarzalny sposób przejmują kontrolę nad świadomością i zachowaniem w codziennych sytuacjach.
- Występują epizody amnezji: luki w pamięci codziennych zdarzeń, ważnych informacji osobistych lub doświadczeń urazowych, wykraczające poza zwykłe zapominanie.
- Objawy nie są elementem powszechnie akceptowanej praktyki kulturowej ani religijnej.
- Objawów nie tłumaczy działanie substancji, leków ani choroba układu nerwowego, na przykład padaczka skroniowa.
- Objawy powodują istotne cierpienie albo pogorszenie funkcjonowania w ważnych obszarach życia.
Kryteria podajemy w formie skróconej i informacyjnej. Rozpoznanie stawia wyłącznie specjalista na podstawie badania, wywiadu i różnicowania z innymi przyczynami objawów.
Spotykane też jako: did, osobowość mnoga, zaburzenie dysocjacyjne tożsamości