Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydaje bezpłatnie zespół orzekający publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej na wniosek rodziców. To dokument, który zobowiązuje szkołę do konkretnego wsparcia: indywidualnego programu, zajęć rewalidacyjnych, a przy autyzmie także dodatkowego nauczyciela w klasie. Opinia z tej samej poradni to dokument lżejszy, który daje dostosowanie wymagań i pomoc psychologiczno-pedagogiczną, i to ona jest zwykle drogą dla dziecka z ADHD. Trzeci dokument, orzeczenie o niepełnosprawności, wydaje zupełnie inna instytucja i służy do świadczeń, nie do szkoły. Poniżej: różnice, komu przysługują, wniosek według przepisów z 2026 r. i czego możesz wymagać od szkoły.
Trzy dokumenty, które rodzice często mylą
Nazwy są podobne, a każdy z nich robi coś innego.
| Cecha | Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego | Opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej | Orzeczenie o niepełnosprawności |
|---|---|---|---|
| Kto wydaje | Zespół orzekający publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej | Poradnia psychologiczno-pedagogiczna | Powiatowy lub miejski zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności |
| Dla kogo | Uczeń z niepełnosprawnością, w tym z autyzmem (także z zespołem Aspergera), oraz z niedostosowaniem społecznym lub zagrożeniem niedostosowaniem | Każde dziecko z trudnościami w nauce lub zachowaniu, w tym z ADHD | Dziecko z niepełnosprawnością, przy autyzmie zwykle symbol 12-C |
| Co daje | Kształcenie specjalne: IPET, rewalidacja, dostosowania, przy autyzmie dodatkowy nauczyciel | Dostosowanie wymagań i pomoc psychologiczno-pedagogiczna w szkole | Świadczenia (zasiłek pielęgnacyjny, świadczenie pielęgnacyjne); w szkole sam z siebie nie zmienia nic |
| Zaświadczenie lekarza | Obowiązkowe przy wniosku z powodu niepełnosprawności (przy autyzmie od psychiatry dzieci i młodzieży) | Zwykle niewymagane, dokumentacja medyczna pomaga | Dokumentacja medyczna |
| Koszt | Bezpłatnie | Bezpłatnie w poradni publicznej | Bezpłatnie |
| Odwołanie | Do kuratora oświaty, który od 2026 r. ma 21 dni na rozpatrzenie | Rozmowa z poradnią i prośba o uzupełnienie zaleceń | Do wojewódzkiego zespołu, potem do sądu |
Dla kogo orzeczenie: autyzm tak, samo ADHD nie
Dziecko ze spektrum autyzmu, w tym z zespołem Aspergera (orzeczenia wciąż używają tej nazwy), ma prawo do orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego i na jego podstawie może uczyć się w szkole ogólnodostępnej, integracyjnej albo specjalnej. Według danych MEN za rok szkolny 2022/2023, przytoczonych w raporcie Fundacji JiM „To nie ja muszę się zmienić” z lat 2024/2025, takie orzeczenie z uwagi na autyzm miało 82 199 uczniów.
Z ADHD jest inaczej i to częste rozczarowanie rodziców. Sama diagnoza ADHD nie daje orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Uczeń z ADHD może dostać opinię poradni (dostosowanie wymagań, pomoc psychologiczno-pedagogiczna), a w części przypadków orzeczenie o zagrożeniu niedostosowaniem społecznym, które również otwiera kształcenie specjalne. Rzecznik Praw Obywatelskich pytał o to MEN w piśmie z 9 lipca 2024 r. Ministerstwo odpowiadało, że pracuje nad nowym modelem wsparcia opartym na ocenie funkcjonalnej, a w Sejmie w maju 2026 r. stwierdziło, że nie wszystkie dzieci z zaburzeniami neurorozwojowymi wymagają specjalnej organizacji nauki. Nowa „ocena funkcjonalna ucznia” nie weszła w życie z dniem 1 kwietnia 2026 r. Przy ADHD składasz więc w poradni wniosek o opinię.
Wniosek o orzeczenie krok po kroku według przepisów z 2026 r.
Od 14 kwietnia 2026 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Edukacji z 2 marca 2026 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz.U. 2026 poz. 428), a część jego przepisów weszła w życie 1 września 2026 r. Tak wygląda droga po orzeczenie po tych zmianach.
- Diagnoza medyczna. Przy wniosku z powodu niepełnosprawności, a więc także przy autyzmie, obowiązkowe jest zaświadczenie lekarza specjalisty właściwego dla danej niepełnosprawności, przy autyzmie psychiatry dzieci i młodzieży, albo lekarza w trakcie tej specjalizacji. Jak zdobyć rozpoznanie na NFZ albo prywatnie i ile to trwa, opisujemy w tekście o diagnozie ADHD i autyzmu u dziecka. Dokumentacja medyczna ma charakter pomocniczy: o potrzebie kształcenia specjalnego rozstrzyga zespół orzekający na podstawie własnej diagnozy w poradni.
- Właściwa poradnia. Od 1 września 2026 r. orzeczenia dla dzieci z autyzmem wydają poradnie właściwe dla miejsca zamieszkania, a nie, jak wcześniej, wyznaczone poradnie specjalistyczne (te mogą dalej działać na terenie wyznaczonym przez organ prowadzący).
- Wniosek. Składasz go papierowo albo elektronicznie. Podpisują oboje rodzice; jeśli podpisuje jedno, dołącza oświadczenie, dlaczego brakuje podpisu drugiego. We wniosku wyrażasz zgodę na przekazanie orzeczenia do przedszkola albo szkoły, bez tej zgody wniosek pozostaje bez rozpatrzenia.
- Ocena funkcjonowania ze szkoły. Od 1 września 2026 r. przedszkole albo szkoła sporządza ocenę funkcjonowania dziecka i przekazuje ją poradni przed wydaniem orzeczenia. Uprzedź wychowawcę, że składasz wniosek, żeby szkoła nie opóźniła sprawy.
- Diagnoza w poradni. Specjaliści poradni badają dziecko, a rozporządzenie nakłada obowiązek stosowania narzędzi diagnostycznych opartych na dowodach. Weź całą dokumentację: rozpoznanie, opinie psychologiczne i ze szkoły.
- Posiedzenie zespołu i orzeczenie. Zespół orzekający rozpatruje wniosek i wydaje orzeczenie z zaleceniami. Przeczytaj zalecenia uważnie, bo to one wiążą szkołę. Jeśli czegoś brakuje, poproś o uzupełnienie.
- Odwołanie. Od orzeczenia możesz odwołać się do kuratora oświaty, który od 2026 r. ma na rozpatrzenie 21 dni zamiast 14.
Czas oczekiwania zależy od poradni. NIK w kontroli z 2024 r. wskazywała, że w części poradni psychologiczno-pedagogicznych czekało się do 12 miesięcy, dlatego nie odkładaj wniosku, gdy masz już zaświadczenie lekarskie.
Co orzeczenie daje w szkole
Obowiązki szkoły wobec ucznia z orzeczeniem reguluje rozporządzenie MEN z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych (tekst jednolity Dz.U. 2020 poz. 1309). Szkoła ma zapewnić realizację zaleceń z orzeczenia, odpowiednie warunki i sprzęt, zajęcia rewalidacyjne oraz integrację z rówieśnikami (§ 5).
IPET, czyli indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny
Zespół nauczycieli i specjalistów pracujących z dzieckiem opracowuje IPET do 30 września albo w ciągu 30 dni od złożenia orzeczenia w szkole (§ 6 ust. 5). To w nim zapisuje się, jak będą realizowane zalecenia: dostosowanie wymagań, formy pomocy, zakres rewalidacji, współpraca z rodzicami. Jeśli po 30 dniach nie masz IPET, przypomnij się na piśmie.
WOPFU, czyli ocena funkcjonowania ucznia
Co najmniej dwa razy w roku szkolnym zespół dokonuje wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia, w skrócie WOPFU (§ 6 ust. 9). To moment, w którym można zmienić IPET, jeśli coś nie działa.
Twoje prawa na spotkaniu zespołu
Masz prawo uczestniczyć w spotkaniach zespołu i w opracowaniu IPET, a szkoła ma obowiązek zawiadomić Cię pisemnie o terminie. Dostajesz też kopię WOPFU i IPET (§ 6 ust. 11 i 12). Niezapraszanie rodziców na zespoły było jednym z najczęstszych problemów zgłaszanych w kampanii „Szkoła przyjazna dla autyzmu” inicjatywy „Nasz Rzecznik” w październiku 2023 r. Co zrobić, gdy szkoła nie realizuje orzeczenia albo wyklucza dziecko, opisujemy w osobnym tekście o prawach dziecka ze spektrum i z ADHD wykluczanego w szkole.
Nauczyciel współorganizujący przy autyzmie
W przedszkolu i szkole ogólnodostępnej, do której chodzi dziecko z orzeczeniem wydanym z uwagi na autyzm (w tym zespół Aspergera) albo niepełnosprawności sprzężone, zatrudnia się dodatkowo nauczyciela z kwalifikacjami z pedagogiki specjalnej, potocznie nazywanego wspomagającym, albo specjalistę, albo pomoc nauczyciela, z uwzględnieniem zaleceń z orzeczenia (§ 7 ust. 2). To obowiązek szkoły, nie uprzejmość, a jego forma ma wynikać z zaleceń w orzeczeniu.
Rewalidacja i dostosowania
Zajęcia rewalidacyjne to indywidualna praca nad tym, co w orzeczeniu wskazano jako obszar do wsparcia: komunikacja, umiejętności społeczne, regulacja emocji. Dostosowania to na przykład miejsce w klasie, wydłużony czas na sprawdzianach, możliwość wyjścia do cichego miejsca, słuchawki wygłuszające.
Opinia poradni: co daje dziecku z ADHD
Opinia to dokument prostszy, bez zespołu orzekającego, ale realnie zmienia sytuację w klasie. Na jej podstawie szkoła dostosowuje wymagania edukacyjne do możliwości dziecka i organizuje pomoc psychologiczno-pedagogiczną: zajęcia z psychologiem albo pedagogiem szkolnym, pracę z wychowawcą nad formą sprawdzianów i poleceń. Przy ADHD zadbaj, żeby w opinii znalazły się zapisy, które naprawdę pomagają: miejsce blisko nauczyciela, dzielenie zadań na części, krótkie polecenia kierowane wprost do dziecka, przerwy na ruch, sprawdziany w częściach. Więcej strategii, które działają także w domu, zebraliśmy w artykule o tym, jak postępować z dzieckiem z ADHD w domu.
Wczesne wspomaganie rozwoju dla młodszych dzieci
Jeśli dziecko nie poszło jeszcze do szkoły, osobną i często pierwszą formą pomocy jest wczesne wspomaganie rozwoju (WWR), uregulowane rozporządzeniem MEN z 24 sierpnia 2017 r. (Dz.U. 2017 poz. 1635). Podstawą jest opinia o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju, którą również wydaje publiczna poradnia psychologiczno-pedagogiczna. WWR obejmuje okres od wykrycia niepełnosprawności do podjęcia nauki w szkole. Zespół tworzą pedagog, psycholog i logopeda, w razie potrzeby inni specjaliści. Zajęcia odbywają się w wymiarze od 4 do 8 godzin w miesiącu (więcej za zgodą organu prowadzącego), indywidualnie z dzieckiem i rodziną albo w grupie do 3 dzieci, także w domu, zwłaszcza u dzieci poniżej 3 lat. Jest bezpłatne. WWR nie wymaga gotowego rozpoznania medycznego, dlatego przy pierwszych sygnałach opisanych w tekście o wczesnych objawach autyzmu u dziecka możesz złożyć wniosek o opinię o potrzebie WWR równolegle z diagnozą.
Orzeczenie o niepełnosprawności i świadczenia
To trzeci dokument, wydawany poza systemem oświaty. Dla dziecka do 16 lat orzeczenie o niepełnosprawności wydaje powiatowy albo miejski zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności; autyzm trafia zwykle pod symbol 12-C, czyli całościowe zaburzenia rozwojowe. Dla świadczeń liczą się wskazania w punkcie 7 (konieczność stałej lub długotrwałej opieki) i w punkcie 8 orzeczenia; jak zauważa infor.pl w tekście z kwietnia 2026 r., uzyskanie punktu 7 „nie należy do najłatwiejszych”. Od orzeczenia odwołujesz się do wojewódzkiego zespołu, a potem do sądu.
Co daje w 2026 r.: zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł miesięcznie, bez kryterium dochodowego, oraz świadczenie pielęgnacyjne, które od 1 stycznia 2026 r. wynosi 3 386 zł miesięcznie i wymaga punktów 7 i 8 (infor.pl, 2.04.2026). Orzeczenie o niepełnosprawności nie zastępuje orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego i odwrotnie: do szkoły potrzebujesz dokumentu z poradni, do świadczeń dokumentu z zespołu orzekającego o niepełnosprawności.
Gdzie szukać wsparcia poza dokumentami
Papier nie zastąpi pracy z dzieckiem. Równolegle z wnioskami szukaj terapii: na NFZ w ośrodku środowiskowym I poziomu albo u psychologa dziecięcego z naszego katalogu, a przy trudnościach w klasie u specjalistów od problemów szkolnych.
Kiedy reagować pilnie
Wnioski i orzeczenia mogą poczekać, bezpieczeństwo dziecka nie. Jeśli dziecko się okalecza, mówi, że nie chce żyć, albo doświadcza przemocy, w tym w szkole, nie czekaj. Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111 działa bezpłatnie całą dobę (także czat na 116111.pl), a dorośli zgłaszający problem dziecka mogą dzwonić pod Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka 800 12 12 12. W zagrożeniu życia dzwoń 112. Pozostałe numery znajdziesz na stronie pomoc teraz.
Źródła
- Ministerstwo Edukacji, rozporządzenie w sprawie orzeczeń i opinii poradni psychologiczno-pedagogicznych podpisane, 4.03.2026
- Kuratorium Oświaty w Opolu, najważniejsze zmiany wprowadzone rozporządzeniem o orzeczeniach i opiniach
- Rozporządzenie MEN z 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych (Dz.U. 2020 poz. 1309)
- Rozporządzenie MEN z 24 sierpnia 2017 r. o wczesnym wspomaganiu rozwoju (Dz.U. 2017 poz. 1635)
- infor.pl, prawa uczniów z ADHD w szkole, stanowisko RPO i MEN
- Fundacja JiM, raport „To nie ja muszę się zmienić. Problemy i potrzeby uczniów neuroatypowych”, 2024/2025
- infor.pl, Co dla dziecka z autyzmem: orzeczenie i świadczenia w 2026 r., 2.04.2026
Najczęstsze pytania
Czy dziecko z ADHD dostanie orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego?
Sama diagnoza ADHD nie daje orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Dziecko z ADHD dostaje zwykle opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej, która daje dostosowanie wymagań i pomoc psychologiczno-pedagogiczną w szkole. W części przypadków, gdy trudności w zachowaniu są poważne, poradnia może wydać orzeczenie o zagrożeniu niedostosowaniem społecznym.
Ile kosztuje orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego?
Nic. Orzeczenie wydaje bezpłatnie zespół orzekający publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej na wniosek rodziców. Bezpłatna jest też diagnoza w poradni. Płatna może być jedynie prywatna diagnoza medyczna, jeśli zdecydujesz się na nią zamiast czekać na NFZ.
Jakie dokumenty są potrzebne do wniosku o orzeczenie dla dziecka z autyzmem?
Według rozporządzenia z 2 marca 2026 r. potrzebny jest wniosek podpisany przez oboje rodziców (albo oświadczenie, dlaczego brak podpisu drugiego) oraz zaświadczenie lekarza specjalisty, przy autyzmie psychiatry dzieci i młodzieży. Od 1 września 2026 r. szkoła albo przedszkole przekazuje poradni ocenę funkcjonowania dziecka. Przydają się też opinie psychologiczne i ze szkoły.
Co to jest IPET i kiedy szkoła musi go przygotować?
IPET to indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny, w którym zespół nauczycieli i specjalistów zapisuje, jak będą realizowane zalecenia z orzeczenia. Szkoła opracowuje go do 30 września albo w ciągu 30 dni od złożenia orzeczenia. Rodzice mają prawo uczestniczyć w jego opracowaniu i otrzymać kopię.
Czy dziecku z autyzmem przysługuje nauczyciel wspomagający?
Tak. W przedszkolu i szkole ogólnodostępnej, do której chodzi dziecko z orzeczeniem wydanym z uwagi na autyzm, w tym zespół Aspergera, zatrudnia się dodatkowo nauczyciela z kwalifikacjami z pedagogiki specjalnej (współorganizującego, potocznie wspomagającego), specjalistę albo pomoc nauczyciela, zgodnie z zaleceniami z orzeczenia. To obowiązek wynikający z rozporządzenia z 2017 r.
Ile wynosi świadczenie pielęgnacyjne na dziecko z autyzmem w 2026 r.?
Według infor.pl świadczenie pielęgnacyjne od 1 stycznia 2026 r. wynosi 3 386 zł miesięcznie i wymaga orzeczenia o niepełnosprawności ze wskazaniami w punktach 7 i 8. Niezależnie od niego przysługuje zasiłek pielęgnacyjny 215,84 zł miesięcznie, bez kryterium dochodowego.
Jak odwołać się od orzeczenia poradni psychologiczno-pedagogicznej?
Odwołanie od orzeczenia zespołu orzekającego składa się do kuratora oświaty, który według rozporządzenia z 2026 r. ma 21 dni na jego rozpatrzenie. Od orzeczenia o niepełnosprawności odwołujesz się osobno: najpierw do wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, a potem do sądu.