Spektrum autyzmu to bardzo szeroki obraz. U jednej osoby oznacza brak mowy i konieczność stałego wsparcia, u innej samodzielne życie z ogromnym wysiłkiem wkładanym w rozumienie zasad społecznych. Wspólny mianownik to inny sposób przetwarzania informacji społecznych oraz bodźców zmysłowych, a nie brak chęci kontaktu z ludźmi.
Do typowych cech należą trudność w odczytywaniu nieoczywistych sygnałów, aluzji i ironii, dosłowność, potrzeba przewidywalności i rutyny, silny dyskomfort przy zmianach, głębokie i wąskie zainteresowania oraz wrażliwość sensoryczna na dźwięki, światło, dotyk czy zapachy. Częste jest też maskowanie, czyli świadome naśladowanie zachowań społecznych, bardzo wyczerpujące na dłuższą metę.
Diagnoza, także w dorosłości, bywa dla wielu osób ulgą: porządkuje historię trudności i pozwala przestać obwiniać się za nie. Wsparcie polega na dostosowaniu otoczenia, nauce strategii komunikacji i regulacji, a przy potrzebie na terapii chorób współistniejących, prowadzonej przez specjalistę od spektrum autyzmu. W przypadku dzieci punktem wyjścia jest zwykle konsultacja u psychologa dziecięcego. Rozpoznanie stawia zespół specjalistów, ten opis służy wyłącznie informacji.
Kryteria diagnostyczne wg ICD-11
Zaburzenie ze spektrum autyzmu (ICD-11) · kod 6A02
- Trwałe deficyty w inicjowaniu i podtrzymywaniu wzajemnej komunikacji oraz interakcji społecznych, wykraczające poza normy dla wieku i kultury.
- Trudności obejmują rozumienie i używanie komunikacji niewerbalnej, wzajemność w rozmowie oraz dostosowanie zachowania do kontekstu społecznego.
- Występują ograniczone, powtarzalne i mało elastyczne wzorce zachowania, zainteresowań lub aktywności, na przykład rutyny, stereotypie ruchowe, wąskie i intensywne zainteresowania.
- Częsta jest nietypowa reaktywność sensoryczna: nadwrażliwość lub podwrażliwość na bodźce oraz nietypowe zainteresowanie doznaniami zmysłowymi.
- Objawy pojawiają się we wczesnym dzieciństwie, choć mogą ujawnić się w pełni później, gdy wymagania społeczne przekroczą możliwości danej osoby.
- Objawy powodują istotne pogorszenie funkcjonowania osobistego, rodzinnego, szkolnego, zawodowego lub społecznego.
- Dodatkowo koduje się obecność zaburzenia rozwoju intelektualnego oraz poziom rozwoju języka funkcjonalnego.
Kryteria podajemy w formie skróconej i informacyjnej. Rozpoznanie stawia wyłącznie specjalista na podstawie badania, wywiadu i różnicowania z innymi przyczynami objawów.
Spotykane też jako: autyzm, asd, zespół aspergera, spektrum autystyczne