Dziecko z lękiem separacyjnym reaguje bardzo silnie na rozstanie: płacze przy odprowadzaniu do przedszkola, nie chce zostać z inną osobą, budzi się w nocy, ma koszmary o zgubieniu się albo o tym, że rodzicowi coś się stanie. Częste są objawy z ciała: ból brzucha, nudności, ból głowy, zwykle pojawiające się rano przed wyjściem.
U dorosłych lęk separacyjny może dotyczyć partnera, dziecka albo rodzica. Przejawia się nieustannym sprawdzaniem, czy bliska osoba jest bezpieczna, trudnością z zasypianiem, gdy jej nie ma, katastroficznymi wyobrażeniami o wypadku i unikaniem wyjazdów. To realne cierpienie, a nie nadopiekuńczość czy przesadne przywiązanie.
Pomoc dobiera się do wieku: u dzieci ważna jest praca z rodzicami i stopniowe, przewidywalne oswajanie rozstań, tu wspiera psycholog dziecięcy, u dorosłych psychoterapia skupiona na wzorcach przywiązania i lęku. Jeśli rozstania od miesięcy dezorganizują poranki, sen lub pracę, warto skonsultować się ze specjalistą. Ten opis nie służy do samodzielnej diagnozy.
Kryteria diagnostyczne wg ICD-11
Lęk separacyjny (ICD-11) · kod 6B05
- Nadmierny lęk lub niepokój związany z rozstaniem z konkretną osobą bliską, wyraźnie przekraczający to, czego można oczekiwać na danym etapie rozwoju.
- Uporczywe obawy, że bliskiej osobie stanie się krzywda albo że rozstanie będzie trwałe.
- Niechęć lub odmowa wychodzenia z domu, chodzenia do przedszkola, szkoły czy pracy oraz spania poza domem lub bez obecności tej osoby.
- Powtarzające się koszmary o rozstaniu oraz objawy somatyczne (ból brzucha, nudności, ból głowy) w sytuacji rozstania lub w jego oczekiwaniu.
- Objawy utrzymują się przez co najmniej kilka miesięcy.
- Powodują istotne cierpienie albo pogorszenie funkcjonowania rodzinnego, szkolnego lub zawodowego.
- Objawów nie tłumaczy lepiej inne zaburzenie, na przykład agorafobia czy zaburzenie ze spektrum autyzmu.
Kryteria podajemy w formie skróconej i informacyjnej. Rozpoznanie stawia wyłącznie specjalista na podstawie badania, wywiadu i różnicowania z innymi przyczynami objawów.
Spotykane też jako: lęk przed rozstaniem, lęk separacyjny u dzieci