Osoba z tym zaburzeniem godzinami myśli o jednym elemencie swojego wyglądu: kształcie nosa, skórze, włosach, sylwetce, symetrii twarzy. Przekonanie o defekcie jest bardzo silne, mimo że otoczenie go nie widzi. Pojawiają się rytuały: sprawdzanie w lustrze albo skrajne unikanie luster, kamuflowanie ubraniem lub makijażem, dopytywanie bliskich, porównywanie się na zdjęciach.
To zaburzenie nie polega na próżności ani na chęci zwrócenia na siebie uwagi. Towarzyszy mu duże cierpienie, wstyd i lęk przed oceną, a często również wycofanie z życia towarzyskiego i zawodowego. Częste są kosztowne zabiegi kosmetyczne lub operacje plastyczne, po których ulga jest krótka, a uwaga przenosi się na kolejny szczegół.
Skuteczna jest terapia poznawczo-behawioralna dostosowana do tego zaburzenia, czasem uzupełniona farmakoterapią. Ważne, aby przed decyzją o zabiegu estetycznym rozważyć konsultację psychologiczną. Warto zgłosić się, gdy myśli o wyglądzie zajmują dużą część dnia i zawężają aktywność. Ten opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje diagnozy.
Kryteria diagnostyczne wg ICD-11
Cielesne zaburzenie dysmorficzne (ICD-11) · kod 6B21
- Uporczywe zaabsorbowanie jednym lub kilkoma domniemanymi defektami wyglądu, które dla innych są niezauważalne albo minimalne.
- Nadmierna samoświadomość dotycząca tych cech, często z poczuciem bycia obserwowanym lub ocenianym.
- Powtarzalne zachowania: sprawdzanie w lustrze, kamuflowanie, porównywanie się z innymi, szukanie zapewnień, poszukiwanie zabiegów kosmetycznych.
- Objawy są czasochłonne i powodują istotne cierpienie albo pogorszenie funkcjonowania społecznego, zawodowego czy szkolnego.
- Zaabsorbowania nie tłumaczy lepiej zaburzenie odżywiania, w którym uwaga skupia się na masie ciała i sposobie odżywiania.
- Rozpoznanie stawia się także wtedy, gdy przekonanie o defekcie ma nasilenie urojeniowe, co koduje się dodatkowym określnikiem wglądu.
Kryteria podajemy w formie skróconej i informacyjnej. Rozpoznanie stawia wyłącznie specjalista na podstawie badania, wywiadu i różnicowania z innymi przyczynami objawów.
Spotykane też jako: bdd, dysmorfofobia, zaburzenie dysmorficzne ciała