Leczenie bezsenności: terapia bezsenności CBT-I, leki nasenne i zaburzenia snu, na NFZ i prywatnie

Zanim zaczniesz szukać terapeuty, warto wiedzieć, po której stronie tej granicy jesteś, bo od tego zależy metoda. Kilka złych nocy przed rozprawą sądową albo po śmierci bliskiej osoby to normalna reakcja i zwykle mija sama. Problem zaczyna się wtedy, gdy stresor zniknął, a sen nie wrócił, bo od tego momentu bezsenność podtrzymuje już nie sytuacja, tylko to, co zaczęliśmy z nią robić.

Mechanizm jest mało intuicyjny. Skoro śpię za mało, położę się wcześniej i dłużej poleżę. Osiem godzin w łóżku przy pięciu godzinach snu oznacza jednak trzy godziny czuwania, a mózg uczy się, że łóżko to miejsce, w którym się nie śpi, tylko myśli i patrzy w sufit. Po kilku tygodniach samo wejście do sypialni podnosi napięcie. To zjawisko nazywa się bezsennością warunkową i jest głównym celem leczenia.

Bezsenność jest jednym z niewielu problemów, w których liczbę sesji da się podać z góry, bo protokół jest policzony. To dobra wiadomość dla osób, które boją się wejścia w terapię bez końca: przy CBT-I plan ma datę zakończenia od pierwszego spotkania. Jeśli propozycja brzmi „zobaczymy, jak pójdzie, pewnie ze dwa lata”, to nie jest ten protokół.

Obie ścieżki są realne i nie wykluczają się nawzajem. Najrozsądniej uruchomić je równolegle: zgłoszenie do poradni NFZ nic nie kosztuje, a data zgłoszenia ma wartość, bo kolejki bywają liczone w miesiącach. W tym czasie możesz zacząć pracę prywatnie i, jeśli terapia się skończy przed nadejściem terminu, po prostu z niego zrezygnować.

Realnym ograniczeniem NFZ przy bezsenności nie są pieniądze, tylko liczba terapeutów prowadzących pełny protokół CBT-I. Jest ich w Polsce niewielu, a w publicznych poradniach jeszcze mniej, dlatego przy zapisie warto zapytać wprost, czy placówka prowadzi terapię bezsenności, a nie tylko psychoterapię ogólną.

W badaniu NATPOL, największym dotychczasowym badaniu populacji polskiej dotyczącym tego zagadnienia, skargi na sen zgłosiła ponad połowa uczestników, przy czym częściej kobiety niż mężczyźni. Odsetek rósł w kolejnych badaniach na przestrzeni trzydziestu lat: z około jednej czwartej dorosłych na początku lat dziewięćdziesiątych do ponad połowy w badaniach z ostatniej dekady.

Skarga na sen to jednak nie to samo co rozpoznanie. Bezsenność przewlekła, czyli ta spełniająca kryteria czasowe, dotyczy według badań europejskich od kilku do kilkunastu procent populacji ogólnej. To i tak oznacza grupę porównywalną z liczbą osób z zaburzeniami lękowymi, a leczy się z tego powodu wyraźnie mniej ludzi, bo bezsenność wciąż bywa traktowana jako niedogodność, a nie jako zaburzenie.