Terapia traumy: psychoterapia PTSD, traumy z dzieciństwa i traumy złożonej, metodami EMDR i TF-CBT, prywatnie i na NFZ

Trauma należy do tych rozpoznań, w których nie trzeba zgadywać, co działa. Wytyczne zgodnie wskazują psychoterapię skoncentrowaną na traumie jako leczenie pierwszego wyboru, a w jej obrębie dwie konkretne metody: EMDR oraz terapię poznawczo-behawioralną skoncentrowaną na traumie. W badaniach porównawczych obie dają zbliżone efekty, z tą różnicą, że EMDR zwykle wymaga mniej sesji i mniej obciąża pacjenta pracą własną między spotkaniami.

Wspólny mechanizm wygląda podobnie w obu podejściach. Wspomnienie traumatyczne zostaje zapisane w sposób nieprzetworzony, tak że mózg wciąż traktuje je jako zagrożenie dziejące się teraz. Terapia polega na kontrolowanym powrocie do niego w bezpiecznych warunkach, aż przestanie uruchamiać reakcję alarmową. Różnica dotyczy drogi: w terapii EMDR pracuje się na obrazie i odczuciach z ciała przy stymulacji obustronnej, a w terapii poznawczo-behawioralnej na szczegółowej relacji i na przekonaniach, które trauma po sobie zostawiła.

Ważne jest to, czego na liście nie ma. Ogólna, niestrukturalizowana rozmowa o przeszłości nie jest terapią traumy i przy nasilonych objawach potrafi je nasilać. Samo odreagowanie emocji, bez przetworzenia wspomnienia, też nie wystarcza. Dlatego pytanie o konkretny protokół pracy jest przy tym rozpoznaniu ważniejsze niż przy większości innych.

Po ciężkim przeżyciu prawie każdy ma przez jakiś czas gorszy sen, wraca myślami do zdarzenia i reaguje mocniej niż zwykle. To normalna reakcja i u większości osób wygasa samoistnie w ciągu kilku tygodni. Granica, którą wyznaczają kryteria diagnostyczne, przebiega w okolicach miesiąca: jeśli objawy utrzymują się dłużej i zabierają Ci funkcjonowanie, przestaje to być kwestia czasu.

Osiowe objawy PTSD układają się w trzy grupy. Pierwsza to ponowne przeżywanie: natrętne wspomnienia i koszmary, które wracają bez Twojej woli, czasem z całą fizyczną reakcją, jakby zdarzenie działo się teraz. Druga to unikanie miejsc, rozmów, ludzi i myśli przypominających o zdarzeniu, które krótkoterminowo przynosi ulgę, a długoterminowo podtrzymuje problem. Trzecia to poczucie stałego zagrożenia: czujność, wzdryganie się na dźwięki, drażliwość i kłopoty ze snem.

Trauma daje też objawy z ciała, które łatwo pomylić z chorobą somatyczną: kołatanie serca, napięcie mięśni, bóle głowy i brzucha, przewlekłe zmęczenie. Wiele osób trafia najpierw do internisty lub kardiologa i dopiero po serii prawidłowych wyników zaczyna szukać innej przyczyny. Jeśli objawy pojawiły się po konkretnym wydarzeniu, warto powiedzieć o tym lekarzowi wprost. Więcej o samym rozpoznaniu znajdziesz w tekście o objawach i leczeniu zespołu stresu pourazowego.

Osobno warto wiedzieć, że objawy nie muszą pojawić się od razu. Bywa, że zaczynają się tygodnie albo miesiące po zdarzeniu, a w przypadku doświadczeń z dzieciństwa dopiero w dorosłości, uruchomione przez inny kryzys. Późny początek nie oznacza, że objawy są mniej prawdziwe ani że jest za późno na leczenie.